Zespół cieśni nadgarstka to ucisk nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Objawia się drętwieniem i mrowieniem kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego, najsilniejszym w nocy i nad ranem. Z czasem dołącza osłabienie chwytu i wypadanie przedmiotów z ręki. Rozpoznanie potwierdza badanie kliniczne, USG nadgarstka i badanie przewodnictwa nerwowego. We wczesnym stadium skuteczne bywa leczenie zachowawcze, w zaawansowanym potrzebna jest operacja odbarczenia.
Co się dzieje w kanale nadgarstka
Kanał nadgarstka to wąska przestrzeń po stronie dłoniowej ręki, ograniczona od spodu i po bokach kośćmi nadgarstka, a od góry mocnym więzadłem poprzecznym. Przez ten kanał przechodzą ścięgna zginaczy palców oraz nerw pośrodkowy.
Przestrzeń jest sztywna i nie może się rozszerzyć. Jeśli zawartość kanału zwiększy objętość, na przykład z powodu obrzęku pochewek ścięgnistych, albo jeśli kanał zwęzi się po urazie, dochodzi do ucisku na nerw. Nerw pośrodkowy jest z tej trójki najbardziej wrażliwy, dlatego to on daje objawy jako pierwszy.
Czynniki sprzyjające to praca wymagająca powtarzalnych ruchów nadgarstka lub ekspozycji na wibracje, ciąża, choroby tarczycy, cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów oraz przebyte urazy nadgarstka. U części pacjentów przyczyny nie da się jednoznacznie wskazać.
Objawy
Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny, że sam wywiad często wystarcza do postawienia wstępnego rozpoznania.
- Drętwienie i mrowienie palców, obejmujące kciuk, wskazujący, środkowy i połowę serdecznego. Palec mały pozostaje wolny, ponieważ unerwia go inny nerw. To ważna wskazówka różnicująca.
- Nasilenie objawów w nocy. Pacjenci budzą się z zdrętwiałą ręką, potrząsają nią albo zwieszają z łóżka, żeby przyniosło to ulgę.
- Objawy przy trzymaniu ręki w jednej pozycji, na przykład przy prowadzeniu samochodu, trzymaniu telefonu czy czytaniu książki.
- Ból promieniujący w kierunku przedramienia, czasem aż do łokcia.
- Osłabienie chwytu precyzyjnego, trudność z zapinaniem guzików, przekręcaniem klucza, wypadanie drobnych przedmiotów.
- Zanik mięśni kłębu kciuka w zaawansowanym stadium, widoczny jako spłaszczenie wyniosłości u podstawy kciuka.
Ostatni objaw jest sygnałem, że nerw jest uciskany od dłuższego czasu i doszło do trwałych zmian. Wymaga pilnej konsultacji, ponieważ opóźnienie leczenia zmniejsza szansę na pełny powrót funkcji.
Diagnostyka
Badanie kliniczne. Lekarz ocenia czucie w obszarze zaopatrywanym przez nerw pośrodkowy, siłę mięśni kłębu kciuka oraz wykonuje testy prowokacyjne polegające na utrzymaniu nadgarstka w zgięciu lub na opukiwaniu okolicy kanału. Dodatni wynik oznacza wywołanie typowych objawów.
USG nadgarstka. Pozwala zmierzyć pole przekroju nerwu pośrodkowego, które w zespole cieśni jest powiększone powyżej kanału, ocenić stan pochewek ścięgnistych i wykryć przyczyny miejscowe, na przykład ganglion czy zmiany pourazowe. Jest badaniem szybkim i nieinwazyjnym. Więcej o możliwościach tej metody w tekście o USG stawów i tkanek miękkich.
Badanie przewodnictwa nerwowego. Ocenia stopień uszkodzenia nerwu i pozwala odróżnić cieśń nadgarstka od innych przyczyn dolegliwości, przede wszystkim od ucisku korzeni nerwowych w odcinku szyjnym kręgosłupa. Wykonuje się je zwykle przed kwalifikacją do zabiegu.
Leczenie zachowawcze
W stadium wczesnym, gdy objawy są okresowe i nie ma osłabienia siły, leczenie zachowawcze daje realne szanse na poprawę.
Orteza nocna utrzymująca nadgarstek w pozycji neutralnej. To jedno z najskuteczniejszych prostych rozwiązań, ponieważ objawy nasilają się głównie w nocy, gdy nadgarstek nieświadomie ustawia się w zgięciu.
Modyfikacja czynności obciążających nadgarstek, przerwy w pracy powtarzalnej, korekta ergonomii stanowiska.
Fizjoterapia z ćwiczeniami ślizgowymi nerwu i pracą nad ruchomością nadgarstka.
Iniekcja sterydowa do kanału nadgarstka, podawana pod kontrolą USG. Często przynosi wyraźną poprawę, choć u części pacjentów jest to efekt czasowy. Bywa też wykorzystywana diagnostycznie, jako potwierdzenie, że źródłem objawów jest rzeczywiście kanał nadgarstka.
Leczenie operacyjne
Zabieg polega na przecięciu więzadła poprzecznego nadgarstka, co zwiększa objętość kanału i odbarcza nerw. Wykonuje się go w znieczuleniu miejscowym, metodą otwartą lub endoskopową.
Wskazaniem jest brak poprawy po leczeniu zachowawczym, nasilone objawy zaburzające sen i codzienne funkcjonowanie oraz, przede wszystkim, obecność osłabienia siły lub zaniku mięśni kłębu. W tym ostatnim przypadku nie zaleca się przedłużania leczenia zachowawczego.
Po zabiegu drętwienie nocne zwykle ustępuje szybko. Powrót czucia i siły jest wolniejszy i zależy od tego, jak długo nerw był uciskany oraz jak zaawansowane były zmiany.
Najczęstsze pytania
Czy drętwienie palców w nocy zawsze oznacza cieśń nadgarstka? Nie, ale jest to najczęstsza przyczyna. Różnicować trzeba przede wszystkim z uciskiem korzeni nerwowych w odcinku szyjnym kręgosłupa oraz z uciskiem nerwu łokciowego. Podpowiedzią jest zakres drętwienia. Jeśli obejmuje palec mały, przyczyna jest zwykle inna.
Czy zespół cieśni nadgarstka może minąć sam? W ciąży objawy często ustępują po porodzie. W pozostałych przypadkach nieleczona cieśń zwykle postępuje, choć tempo bywa bardzo różne.
Czy operacja jest bolesna i ile trwa rekonwalescencja? Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Rękę można używać do lekkich czynności stosunkowo szybko, natomiast pełne obciążanie i praca fizyczna wymagają dłuższej przerwy, którą ustala operator.
Czy orteza nocna wystarczy? We wczesnym stadium często przynosi znaczącą poprawę. Przy nasilonych objawach i osłabieniu siły jest rozwiązaniem niewystarczającym.
Czy po operacji objawy mogą wrócić? Nawrót zdarza się rzadko. Utrzymywanie się części objawów po zabiegu wynika zwykle z tego, że nerw był uciskany długo i doszło do jego trwałego uszkodzenia, a nie z nieskuteczności samego odbarczenia.
Konsultacja ortopedyczna w Łodzi
W Mizmed wykonujemy badanie kliniczne nadgarstka wraz z USG, ustalamy przyczynę dolegliwości i dobieramy postępowanie. Szczegóły na stronie konsultacji ortopedycznej.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.