USG stawów to badanie ultrasonograficzne tkanek miękkich układu ruchu. Pokazuje ścięgna, więzadła, kaletki, mięśnie, torebkę stawową i obecność płynu w stawie. Jego największą zaletą jest możliwość badania dynamicznego, czyli oglądania struktur w trakcie ruchu. Jest bezpieczne, nie wykorzystuje promieniowania i można je powtarzać. Nie zastępuje rezonansu w ocenie struktur położonych głęboko wewnątrz stawu.
Co widać w USG, a czego nie
Ultrasonografia obrazuje tkanki miękkie. W badaniu stawu lekarz ocenia przede wszystkim:
- ścięgna i ich przyczepy, w tym obecność zmian degeneracyjnych, zwapnień i przerwania ciągłości
- więzadła położone powierzchownie, na przykład więzadła poboczne kolana
- kaletki maziowe i obecność w nich płynu
- wysięk w stawie i przerost błony maziowej
- mięśnie, w tym uszkodzenia pourazowe
- zmiany ogniskowe, takie jak torbiele, ganglion czy torbiel Bakera
- nerwy obwodowe w typowych miejscach ucisku, na przykład nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka
Ograniczenia wynikają z fizyki badania. Ultradźwięki nie przechodzą przez kość, dlatego struktury położone głęboko wewnątrz stawu, przede wszystkim więzadła krzyżowe, chrząstka stawowa i większa część łąkotek, pozostają poza zasięgiem oceny. Tu badaniem rozstrzygającym jest rezonans magnetyczny.
Badanie dynamiczne, czyli przewaga USG
To cecha, której nie mają ani RTG, ani rezonans. Podczas USG lekarz może poprosić pacjenta o wykonanie ruchu i obserwować struktury w czasie rzeczywistym.
W praktyce ma to duże znaczenie w kilku sytuacjach. Przy bólu barku pozwala zobaczyć, jak ścięgna stożka rotatorów przesuwają się pod wyrostkiem barkowym i czy dochodzi do konfliktu. Przy niestabilnościach umożliwia ocenę zachowania struktur pod obciążeniem. Przy podejrzeniu przeskakiwania ścięgna pozwala uchwycić moment, w którym to następuje.
Drugą przewagą jest możliwość porównania ze stroną zdrową w trakcie tego samego badania oraz bezpośredni kontakt z pacjentem, który może wskazać dokładnie bolesne miejsce, a lekarz przyłoży w nim głowicę.
Kiedy warto wykonać USG stawu
Badanie jest zasadne między innymi przy:
- bólu stawu utrzymującym się mimo odpoczynku
- obrzęku stawu i podejrzeniu obecności płynu
- podejrzeniu uszkodzenia ścięgna lub więzadła po urazie
- objawach przeciążeniowych u osób trenujących
- podejrzeniu zapalenia kaletki
- wyczuwalnym guzku lub zgrubieniu w okolicy stawu
- objawach ucisku nerwu, takich jak drętwienie palców
- kwalifikacji do iniekcji i przy samym podaniu preparatu pod kontrolą obrazu
- kontroli postępów leczenia
W większości przypadków USG jest badaniem pierwszego wyboru przy dolegliwościach tkanek miękkich, ponieważ jest szybkie, dostępne i nieobciążające.
Jak przebiega badanie
Badanie wykonuje się w gabinecie, zwykle w pozycji siedzącej lub leżącej, zależnie od ocenianej okolicy. Lekarz nanosi żel na skórę i przesuwa głowicę po badanym obszarze, obserwując obraz na monitorze. W trakcie może prosić o zmianę ułożenia kończyny lub wykonanie ruchu.
Badanie jest bezbolesne. Jedyny dyskomfort może wynikać z ucisku głowicy w miejscu, które i tak jest bolesne. Trwa zwykle kilkanaście do dwudziestu kilku minut, zależnie od zakresu.
Nie wymaga specjalnego przygotowania. Warto zabrać ze sobą wyniki wcześniejszych badań obrazowych oraz założyć ubranie, które łatwo odsłonić w badanej okolicy. Nie ma potrzeby bycia na czczo ani odstawiania leków.
USG czy rezonans magnetyczny
To pytanie pada bardzo często, a odpowiedź brzmi: to badania uzupełniające się, nie konkurencyjne.
USG wybiera się, gdy podejrzenie dotyczy struktur powierzchownych, gdy potrzebna jest ocena w ruchu, gdy zależy nam na szybkim wyniku oraz gdy planowane jest podanie preparatu pod kontrolą obrazu. Jest też badaniem, które można bez ograniczeń powtarzać w celu monitorowania leczenia.
Rezonans magnetyczny wybiera się przy podejrzeniu uszkodzenia więzadeł krzyżowych, łąkotek, chrząstki stawowej i struktur kostnych, w tym obrzęku szpiku, oraz przed planowanym zabiegiem operacyjnym.
W praktyce ścieżka wygląda zwykle tak: badanie kliniczne, następnie USG, a rezonans wtedy, gdy dwa pierwsze etapy nie dają jednoznacznej odpowiedzi lub gdy rozważane jest leczenie operacyjne.
Najczęstsze pytania
Czy USG stawów jest szkodliwe? Nie. Badanie wykorzystuje fale ultradźwiękowe, nie promieniowanie jonizujące. Można je powtarzać dowolną liczbę razy, także u kobiet w ciąży i u dzieci.
Czy do USG stawu potrzebne jest skierowanie? W ramach wizyty prywatnej skierowanie nie jest wymagane. Warto natomiast, żeby badanie było poprzedzone badaniem lekarskim, ponieważ wynik USG interpretuje się zawsze w kontekście objawów.
Czy USG wykryje uszkodzenie łąkotki? Część uszkodzeń, zwłaszcza w rogu tylnym łąkotki przyśrodkowej, jest widoczna. Pełną ocenę łąkotek daje jednak rezonans magnetyczny.
Ile trwa oczekiwanie na wynik? Wynik omawiany jest bezpośrednio po badaniu, ponieważ lekarz ocenia obraz w czasie rzeczywistym. To jedna z praktycznych zalet tej metody.
Czy jedno USG wystarczy? Przy jednoznacznym obrazie tak. W części przypadków badanie powtarza się po kilku tygodniach, żeby ocenić, czy zmiany się cofają, co jest cenną informacją przy prowadzeniu leczenia zachowawczego.
USG stawów w Łodzi
W Mizmed badanie USG wykonuje lekarz, który przeprowadza także badanie kliniczne, dzięki czemu obraz jest od razu interpretowany w kontekście objawów, a pacjent wychodzi z wizyty z rozpoznaniem i planem postępowania, a nie z samym opisem. Więcej informacji na stronie konsultacji ortopedycznej.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.