Ból pięty przy pierwszych krokach po wstaniu z łóżka to najczęściej objaw zapalenia rozcięgna podeszwowego, a nie samej ostrogi piętowej. Ostroga jest wyroślą kostną widoczną na zdjęciu RTG, która często towarzyszy dolegliwościom, ale zwykle nie jest ich bezpośrednią przyczyną. Leczenie opiera się przede wszystkim na fizjoterapii, rozciąganiu i modyfikacji obuwia, a w opornych przypadkach na terapii falą uderzeniową lub iniekcjach.
Ostroga to nie to samo co przyczyna bólu
To rozróżnienie zmienia całe podejście do leczenia, dlatego warto je wyjaśnić na początku.
Rozcięgno podeszwowe to mocne pasmo tkanki łącznej biegnące od guza piętowego do podstawy palców. Podtrzymuje ono łuk podłużny stopy i działa jak cięciwa łuku, przenosząc obciążenia przy każdym kroku. Przy przewlekłym przeciążeniu w miejscu przyczepu do kości piętowej dochodzi do mikrouszkodzeń i zmian degeneracyjnych. To właśnie one bolą.
Ostroga piętowa powstaje wtórnie, jako reakcja kości na długotrwały pociąg w miejscu przyczepu. Jest skutkiem, nie przyczyną. Ostrogi wykrywa się u wielu osób, które nie mają żadnych dolegliwości, a jednocześnie znaczna część pacjentów z typowym bólem pięty ostrogi nie ma. Z tego powodu leczenie kieruje się na tkankę miękką, a nie na usuwanie wyrośli.
Objawy
- Ból przy pierwszych krokach po wstaniu z łóżka, ustępujący po kilkudziesięciu krokach. To najbardziej charakterystyczny objaw.
- Powrót bólu po dłuższym siedzeniu i ponownym rozpoczęciu chodzenia.
- Nasilenie dolegliwości pod koniec dnia przy pracy stojącej.
- Bolesność punktowa przy ucisku okolicy przyśrodkowej części guza piętowego.
- Ból nasilający się przy chodzeniu boso po twardym podłożu i przy wchodzeniu po schodach.
Charakterystyczny wzorzec bólu porannego, który słabnie po rozruszaniu i wraca po odpoczynku, jest na tyle typowy, że pozwala postawić wstępne rozpoznanie już podczas wywiadu.
Czynniki sprzyjające
Do najczęstszych należą nadwaga, praca stojąca, nagły wzrost objętości biegania, nieprawidłowa biomechanika stopy, zarówno przy stopie płasko koślawej, jak i przy wysokim wysklepieniu, oraz przykurcz mięśni łydki i ścięgna Achillesa. Ten ostatni czynnik jest często pomijany, a ma duże znaczenie, ponieważ napięta łydka zwiększa obciążenie rozcięgna przy każdym kroku.
Znaczenie ma też obuwie. Buty z całkowicie płaską, sztywną podeszwą i bez amortyzacji nasilają dolegliwości u osób predysponowanych.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Wizyta jest wskazana, gdy ból utrzymuje się dłużej niż dwa do trzech tygodni mimo ograniczenia obciążeń. Pilnej oceny wymagają natomiast:
- ból pięty po urazie, zwłaszcza po upadku z wysokości, ze względu na ryzyko złamania
- ból z zaczerwienieniem, obrzękiem i gorączką
- drętwienie stopy towarzyszące bólowi pięty
- obustronny ból pięt u młodej osoby, który może wymagać diagnostyki w kierunku chorób zapalnych stawów
Diagnostyka
Rozpoznanie stawia się głównie na podstawie wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz ocenia miejsce bolesności, wysklepienie stopy, zakres zgięcia grzbietowego w stawie skokowym oraz elastyczność łydki.
USG stopy pozwala zmierzyć grubość rozcięgna podeszwowego, która w stanie zapalnym jest zwiększona, ocenić obecność zmian degeneracyjnych i wykluczyć inne przyczyny, na przykład uszkodzenie ścięgna czy zmiany w poduszce tłuszczowej pięty. Jest badaniem pierwszego wyboru w tej lokalizacji.
RTG wykonuje się, gdy trzeba wykluczyć złamanie przeciążeniowe lub ocenić strukturę kostną. Rezonans magnetyczny stosuje się rzadko, w przypadkach nietypowych lub opornych na leczenie.
Leczenie
Postępowanie jest w zdecydowanej większości zachowawcze i wymaga cierpliwości. Poprawa jest procesem rozłożonym na tygodnie, a nie efektem pojedynczego zabiegu.
Rozciąganie. Podstawa leczenia. Obejmuje rozciąganie rozcięgna podeszwowego oraz mięśni łydki. Ćwiczenia wykonuje się codziennie, w tym rano przed postawieniem stopy na podłodze.
Ćwiczenia wzmacniające. Wzmocnienie mięśni krótkich stopy i ćwiczenia ekscentryczne łydki poprawiają zdolność tkanki do przenoszenia obciążeń.
Modyfikacja obuwia i wkładki. Obuwie z amortyzowaną piętą i lekkim wzniesieniem odciąża rozcięgno. Wkładki, w tym indywidualnie dopasowane, korygują nieprawidłowe ustawienie stopy.
Ograniczenie chodzenia boso po twardych powierzchniach w okresie nasilonych dolegliwości.
Leczenie przeciwzapalne stosowane doraźnie.
Terapia falą uderzeniową. Rozważana przy dolegliwościach utrzymujących się mimo kilku miesięcy leczenia. Wymaga serii zabiegów.
Iniekcje. Podanie preparatu w okolicę przyczepu rozważa się w przypadkach opornych. Decyzja wymaga rozważenia korzyści i ryzyka, ponieważ powtarzane iniekcje sterydowe w tę okolicę mogą osłabiać tkankę.
Leczenie operacyjne. Rzadko konieczne, rozważane po wyczerpaniu możliwości leczenia zachowawczego prowadzonego przez wiele miesięcy.
Najczęstsze pytania
Czy trzeba usunąć ostrogę piętową? W większości przypadków nie. Ostroga nie jest przyczyną bólu, a leczenie kieruje się na stan rozcięgna. Zabiegi obejmujące usunięcie wyrośli wykonuje się wyjątkowo.
Dlaczego pięta boli najbardziej rano? W nocy stopa pozostaje w zgięciu podeszwowym, a rozcięgno się skraca. Pierwsze kroki gwałtownie je rozciągają, co powoduje ból w miejscu uszkodzonego przyczepu. Po kilkudziesięciu krokach tkanka się rozgrzewa i dolegliwość słabnie.
Ile trwa leczenie? U większości pacjentów wyraźna poprawa następuje w ciągu kilku miesięcy systematycznego postępowania. Brak regularności w rozciąganiu jest najczęstszym powodem przedłużania się dolegliwości.
Czy mogę biegać z bólem pięty? W okresie zaostrzenia zwykle zaleca się czasową zmianę formy aktywności na taką, która nie obciąża stopy uderzeniowo. Całkowite zaprzestanie ruchu nie jest konieczne ani korzystne.
Czy wkładki ortopedyczne pomagają? U wielu pacjentów tak, zwłaszcza przy nieprawidłowym wysklepieniu stopy. Wkładki są jednak elementem leczenia, a nie jego zamiennikiem. Bez pracy nad elastycznością i siłą efekt bywa ograniczony.
Konsultacja ortopedyczna w Łodzi
W Mizmed diagnozujemy przyczyny bólu pięty, wykonujemy USG stopy podczas wizyty i dobieramy plan leczenia dostosowany do stopnia zaawansowania zmian. Szczegóły na stronie konsultacji ortopedycznej.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.