Uszkodzenie łąkotki objawia się bólem po wewnętrznej lub zewnętrznej stronie kolana, uczuciem przeskakiwania, obrzękiem i, w cięższych przypadkach, blokowaniem stawu. Rozpoznanie stawia się na podstawie badania klinicznego, USG i rezonansu magnetycznego. Część uszkodzeń, zwłaszcza w dobrze ukrwionej strefie zewnętrznej, można leczyć zachowawczo lub zszyć artroskopowo, inne wymagają usunięcia uszkodzonego fragmentu.
Czym jest łąkotka i dlaczego się uszkadza
W każdym kolanie znajdują się dwie łąkotki, przyśrodkowa i boczna. To struktury z chrząstki włóknistej w kształcie półksiężyca, leżące między kością udową a piszczelą. Pełnią kilka funkcji naraz. Rozkładają obciążenie na większą powierzchnię, amortyzują wstrząsy, pogłębiają powierzchnię stawową i przez to stabilizują kolano, a także pomagają w odżywianiu chrząstki.
Uszkodzenia dzieli się na dwie grupy. Pierwsza to uszkodzenia urazowe, typowe dla osób młodych i aktywnych. Powstają najczęściej przy rotacji tułowia na ustawionej stopie, przy głębokim przysiadzie albo przy gwałtownym wyproście. Druga grupa to uszkodzenia degeneracyjne, które pojawiają się u osób po czterdziestym i pięćdziesiątym roku życia. Tkanka łąkotki z wiekiem traci elastyczność i może pęknąć przy zwykłej czynności, na przykład przy wstawaniu z kucek, bez wyraźnego urazu.
Ma to znaczenie praktyczne, bo obie grupy leczy się inaczej. Uszkodzenie degeneracyjne u pacjenta ze współistniejącymi zmianami zwyrodnieniowymi rzadko wymaga operacji, natomiast świeże uszkodzenie urazowe u sportowca może wymagać szybkiej interwencji.
Objawy
Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:
- Ból zlokalizowany w linii szpary stawowej, po stronie wewnętrznej przy uszkodzeniu łąkotki przyśrodkowej lub zewnętrznej przy uszkodzeniu łąkotki bocznej
- Nasilenie bólu przy rotacji, czyli przy skręcaniu nogi na ustawionej stopie, oraz przy głębokim zgięciu
- Obrzęk pojawiający się zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu godzin, wolniej niż przy uszkodzeniu więzadła krzyżowego
- Przeskakiwanie lub klikanie w stawie podczas ruchu
- Uczucie ciała obcego w kolanie
- Blokowanie stawu, czyli niemożność pełnego wyprostu, gdy oderwany fragment wklinuje się między powierzchnie stawowe
Blokada kolana jest objawem, który wymaga pilnej konsultacji. Utrzymujące się zablokowanie może uszkadzać chrząstkę stawową.
Warto dodać, że uszkodzenie łąkotki często współistnieje z innymi urazami. Klasycznym zestawem jest jednoczesne uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego, więzadła pobocznego piszczelowego i łąkotki przyśrodkowej. Dlatego przy podejrzeniu uszkodzenia łąkotki ocenia się cały staw, a nie tylko jedną strukturę. Szerzej o różnicowaniu przyczyn piszemy w artykule o bólu kolana.
Diagnostyka
Badanie kliniczne. Ortopeda ocenia bolesność w linii szpary stawowej, zakres ruchu i obecność wysięku, a następnie wykonuje testy prowokacyjne polegające na rotacji podudzia przy zgiętym kolanie. Dodatni wynik testów w połączeniu z charakterystycznym wywiadem daje już wstępne rozpoznanie.
USG stawu kolanowego. Pozwala uwidocznić część uszkodzeń, zwłaszcza w rogu tylnym łąkotki przyśrodkowej, ocenić obecność płynu w stawie, torbiel łąkotki i stan więzadeł pobocznych. Jest badaniem szybkim, dostępnym i dynamicznym. Więcej o jego możliwościach i ograniczeniach w tekście o USG stawów.
Rezonans magnetyczny. Badanie referencyjne w ocenie łąkotek. Pokazuje typ uszkodzenia, jego lokalizację i długość, a także stan chrząstki i więzadeł krzyżowych. Na podstawie rezonansu podejmuje się decyzję o sposobie leczenia operacyjnego.
RTG. Nie pokazuje łąkotki, ale wykonuje się je, żeby ocenić zaawansowanie zmian zwyrodnieniowych i wykluczyć złamanie.
Leczenie zachowawcze
Nie każde uszkodzenie łąkotki wymaga operacji. Leczenie zachowawcze rozważa się przede wszystkim przy uszkodzeniach degeneracyjnych, przy niewielkich pęknięciach w dobrze ukrwionej strefie zewnętrznej oraz u pacjentów, u których objawy są umiarkowane i nie występuje blokowanie stawu.
Postępowanie obejmuje czasowe ograniczenie obciążeń prowokujących ból, fizjoterapię nastawioną na wzmocnienie mięśnia czworogłowego i mięśni stabilizujących miednicę, oraz doraźne leczenie przeciwzapalne. W wybranych sytuacjach stosuje się iniekcje dostawowe, które zmniejszają odczyn zapalny i pozwalają skuteczniej prowadzić rehabilitację.
Ocena efektów zwykle następuje po kilku tygodniach systematycznej pracy. Brak poprawy jest jednym z argumentów za leczeniem operacyjnym.
Leczenie operacyjne
Zabiegi wykonuje się artroskopowo, przez dwa lub trzy niewielkie nacięcia, pod kontrolą kamery wprowadzonej do stawu.
Szycie łąkotki. Rozwiązanie preferowane, gdy uszkodzenie znajduje się w strefie dobrze ukrwionej, a pacjent jest młody i aktywny. Zachowuje funkcję amortyzującą łąkotki, co ma znaczenie dla długoterminowego stanu chrząstki. Wymaga dłuższej i bardziej rygorystycznej rehabilitacji, ponieważ zszyta tkanka musi się zrosnąć.
Częściowa resekcja, czyli meniscektomia. Polega na usunięciu uszkodzonego fragmentu z zachowaniem jak największej ilości zdrowej tkanki. Daje szybszy powrót do aktywności, ale zmniejsza powierzchnię przenoszącą obciążenie, co w dłuższej perspektywie zwiększa ryzyko zmian zwyrodnieniowych. Dlatego usuwa się tylko tyle, ile konieczne.
Wybór metody zależy od lokalizacji i kształtu uszkodzenia, wieku pacjenta, poziomu aktywności i stanu chrząstki.
Powrót do sprawności
Czas rekonwalescencji różni się znacząco w zależności od zastosowanej metody. Po częściowej resekcji chodzenie z pełnym obciążeniem jest zwykle możliwe szybko, a powrót do aktywności sportowej następuje po kilku tygodniach. Po szyciu łąkotki obowiązuje ograniczenie zgięcia i obciążania przez pierwsze tygodnie, a pełny powrót do sportu zajmuje kilka miesięcy.
Dokładny harmonogram ustala operator wraz z fizjoterapeutą, ponieważ zależy od typu uszkodzenia i przebiegu gojenia. Przyspieszanie protokołu po szyciu jest jednym z najczęstszych powodów niepowodzenia zabiegu.
Najczęstsze pytania
Czy naderwana łąkotka zrośnie się sama? Zależy od lokalizacji. Łąkotka jest ukrwiona tylko w części zewnętrznej i tylko tam istnieje realna szansa na wygojenie. Uszkodzenia w części wewnętrznej, pozbawionej naczyń, nie zrastają się samoistnie.
Czy można chodzić z uszkodzoną łąkotką? Zwykle tak, choć z dolegliwościami. Wyjątkiem jest zablokowanie stawu, które wymaga pilnej konsultacji. Długotrwałe chodzenie z niestabilnym fragmentem łąkotki może uszkadzać chrząstkę.
Jak długo goi się łąkotka po zszyciu? Zrost tkanki wymaga kilku miesięcy, a pełna przebudowa jeszcze dłużej. Dlatego protokoły rehabilitacyjne po szyciu są rozłożone na dłuższy czas niż po resekcji.
Czy USG wystarczy do rozpoznania? USG pozwala potwierdzić część uszkodzeń i wykluczyć inne przyczyny dolegliwości, ale przed decyzją o operacji standardem jest rezonans magnetyczny.
Czy uszkodzenie łąkotki prowadzi do zwyrodnienia kolana? Utrata funkcji łąkotki zwiększa nacisk na chrząstkę, co może przyspieszać zmiany zwyrodnieniowe. Z tego powodu współczesna ortopedia dąży do zachowania jak największej części łąkotki.
Konsultacja ortopedyczna w Łodzi
W Mizmed wykonujemy badanie kliniczne kolana wraz z USG podczas jednej wizyty, ustalamy dalszy plan diagnostyki i omawiamy dostępne możliwości leczenia. Szczegóły na stronie konsultacji ortopedycznej.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.