Ból kolana najczęściej wynika z przeciążenia, urazu więzadeł lub łąkotki albo z toczących się zmian zwyrodnieniowych. O przyczynie dużo mówi lokalizacja bólu i moment, w którym się pojawia. Ból narastający stopniowo przy schodzeniu ze schodów sugeruje inne podłoże niż nagły ból po skręceniu nogi. Jeśli dolegliwość utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, towarzyszy jej obrzęk albo kolano ucieka przy chodzeniu, potrzebna jest konsultacja ortopedyczna z badaniem obrazowym.
Dlaczego kolano boli tak często
Staw kolanowy jest największym stawem w organizmie i jednocześnie jednym z najbardziej obciążanych. Przy zwykłym chodzeniu przenosi siły odpowiadające kilkukrotności masy ciała, a przy zbieganiu ze schodów czy przysiadzie wielokrotnie więcej. Jego stabilność opiera się nie na głębokiej panewce, jak w biodrze, tylko na więzadłach, łąkotkach i pracy mięśni. To rozwiązanie daje ogromny zakres ruchu, ale sprawia, że kolano łatwo ulega uszkodzeniom.
Z tego powodu ból kolana pojawia się w bardzo różnych sytuacjach. U trzydziestolatka po weekendowym meczu przyczyną będzie zwykle uraz. U osoby po pięćdziesiątce, która skarży się na sztywność poranną, częściej chodzi o zmiany zwyrodnieniowe. U nastolatka trenującego biegi przyczyną bywa przeciążenie aparatu wyprostnego.
Lokalizacja bólu i co może oznaczać
Miejsce, w którym boli, zawęża listę możliwych przyczyn. To pierwsza rzecz, o którą zapyta ortopeda.
Ból po wewnętrznej stronie kolana
Najczęściej wskazuje na uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej, naciągnięcie więzadła pobocznego piszczelowego albo zmiany zwyrodnieniowe przedziału przyśrodkowego. Bywa też objawem zapalenia kaletki gęsiej stopki, czyli struktury położonej nieco poniżej szpary stawowej. Jeśli ból nasila się przy skręcaniu nogi albo przy wstawaniu z pozycji kucznej, warto sprawdzić stan łąkotki. Więcej o tym w tekście o uszkodzeniu łąkotki.
Ból po zewnętrznej stronie kolana
U biegaczy i rowerzystów typową przyczyną jest zespół pasma biodrowo piszczelowego, potocznie nazywany kolanem biegacza. Ból pojawia się po określonym dystansie i ustępuje po odpoczynku. Inne możliwości to uszkodzenie łąkotki bocznej lub naciągnięcie więzadła pobocznego strzałkowego.
Ból z przodu, wokół rzepki
Charakterystyczny jest tu ból przy schodzeniu ze schodów, przy dłuższym siedzeniu z ugiętymi kolanami i przy przysiadzie. Odpowiada za niego zwykle zespół bólowy przedziału rzepkowo udowego, wynikający z nieprawidłowego toru ruchu rzepki, osłabienia mięśnia czworogłowego lub przeciążenia. U osób aktywnych częste jest też zapalenie więzadła rzepki, czyli kolano skoczka.
Ból z tyłu kolana
Może wynikać z torbieli Bakera, czyli wypełnionej płynem struktury w dole podkolanowym, która często towarzyszy innym problemom wewnątrz stawu. Nagły, silny ból z tyłu kolana połączony z obrzękiem łydki wymaga pilnej oceny, ponieważ trzeba wykluczyć zakrzepicę żył głębokich.
Kiedy ból się pojawia
Drugi ważny trop to okoliczności.
- Ból od pierwszego kroku rano, ustępujący po rozruszaniu. Typowy dla zmian zwyrodnieniowych. Sztywność poranna trwająca do trzydziestu minut jest tu charakterystyczna.
- Ból narastający w trakcie aktywności. Wskazuje na przeciążenie lub uszkodzenie strukturalne, które ujawnia się pod obciążeniem.
- Ból po aktywności, wieczorem i w nocy. Częsty przy stanach zapalnych i przy zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych.
- Ból nagły, po konkretnym ruchu. Skręcenie, wyprost z obciążeniem lub upadek sugerują uraz więzadła albo łąkotki. Jeśli towarzyszył mu słyszalny trzask i szybki obrzęk, w pierwszej kolejności bierze się pod uwagę uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego.
Objawy, które powinny skłonić do szybkiej wizyty
Nie każdy ból kolana wymaga natychmiastowej diagnostyki, ale część sygnałów nie powinna czekać.
- Kolano ucieka lub ma wrażenie niestabilności przy chodzeniu
- Zablokowanie stawu, czyli brak możliwości pełnego wyprostu lub zgięcia
- Szybko narastający obrzęk, zwłaszcza w ciągu kilku godzin od urazu
- Zaczerwienienie, ocieplenie skóry i gorączka
- Ból uniemożliwiający obciążenie nogi
- Ból utrzymujący się ponad dwa tygodnie mimo odpoczynku
- Widoczna deformacja stawu po urazie
Ostatnie dwa punkty dotyczą sytuacji planowych. Pozostałe wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Jak wygląda diagnostyka
Wizyta zaczyna się od wywiadu, w którym lekarz pyta o okoliczności powstania dolegliwości, lokalizację, charakter bólu i wcześniejsze urazy. Następnie wykonuje badanie fizykalne. Ortopeda ocenia zakres ruchu, obecność wysięku, bolesność uciskową w konkretnych punktach i przeprowadza testy kliniczne sprawdzające stabilność więzadeł oraz stan łąkotek.
Badaniem obrazowym pierwszego wyboru przy podejrzeniu uszkodzenia tkanek miękkich jest USG stawu kolanowego. Pozwala ocenić więzadła poboczne, ścięgna, kaletki, obecność płynu w stawie i torbiel Bakera, a przy tym jest badaniem dynamicznym, czyli struktury można oglądać w ruchu.
RTG wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych i po urazach, gdy trzeba wykluczyć złamanie. Rezonans magnetyczny jest badaniem rozstrzygającym przy podejrzeniu uszkodzenia więzadeł krzyżowych, łąkotek i chrząstki, zwykle zlecanym po wstępnej ocenie klinicznej.
Możliwości leczenia
Postępowanie zależy od rozpoznania, ale w większości przypadków zaczyna się od leczenia zachowawczego.
Modyfikacja obciążeń. Nie chodzi o całkowity bezruch, tylko o czasowe wycofanie tych aktywności, które prowokują ból, przy jednoczesnym utrzymaniu ruchu w bezpiecznym zakresie.
Fizjoterapia. W większości zespołów bólowych kolana kluczowe jest wzmocnienie mięśnia czworogłowego i mięśni pośladkowych oraz przywrócenie prawidłowego wzorca ruchu. To leczenie przyczynowe, nie objawowe.
Farmakoterapia. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne stosuje się doraźnie, żeby umożliwić rehabilitację. Nie rozwiązują problemu samodzielnie.
Iniekcje dostawowe. Przy zmianach zwyrodnieniowych i przewlekłych stanach zapalnych rozważa się podanie kwasu hialuronowego, osocza bogatopłytkowego lub, w wybranych sytuacjach, preparatu sterydowego. O wskazaniach i różnicach piszemy w tekście o iniekcjach dostawowych.
Leczenie operacyjne. Rozważane przy uszkodzeniach, które nie zagoją się samoistnie, na przykład przy rozerwaniu więzadła krzyżowego u osoby aktywnej, przy zablokowaniu stawu przez fragment łąkotki albo przy zaawansowanym zwyrodnieniu kwalifikującym do endoprotezoplastyki.
Czego nie robić
Trzy błędy powtarzają się najczęściej. Pierwszy to całkowite unieruchomienie na wiele tygodni, które prowadzi do zaniku mięśni i pogarsza rokowanie. Drugi to przyjmowanie leków przeciwbólowych przez miesiące bez ustalenia rozpoznania, co maskuje problem i pozwala mu się pogłębiać. Trzeci to samodzielne dobieranie ćwiczeń z internetu przy nierozpoznanym uszkodzeniu strukturalnym, bo część ćwiczeń jest wtedy przeciwwskazana.
Najczęstsze pytania
Czy ból kolana zawsze oznacza zwyrodnienie? Nie. U osób poniżej czterdziestego roku życia znacznie częstsze są przyczyny przeciążeniowe i urazowe. Zwyrodnienie jest rozpoznaniem, które wymaga potwierdzenia w badaniu obrazowym, a nie domysłem na podstawie wieku.
Ile powinienem czekać, zanim pójdę do lekarza? Przy bólu bez urazu, który nie ustępuje po dwóch tygodniach mimo ograniczenia obciążeń, warto umówić konsultację. Po urazie z obrzękiem, niestabilnością lub zablokowaniem stawu nie należy czekać.
Czy USG wystarczy, czy od razu potrzebny jest rezonans? W większości przypadków ortopeda zaczyna od badania klinicznego i USG. Rezonans zleca się wtedy, gdy podejrzewa się uszkodzenie struktur trudnych do oceny w USG, przede wszystkim więzadeł krzyżowych, łąkotek i chrząstki.
Czy ból kolana przy schodzeniu ze schodów to poważny objaw? Sam w sobie nie, ale jest bardzo charakterystyczny dla problemów w przedziale rzepkowo udowym. Jeśli utrzymuje się tygodniami, warto go zdiagnozować, bo zwykle dobrze reaguje na dobrze poprowadzoną fizjoterapię.
Czy można biegać z bólem kolana? Zależy od przyczyny. Przy uszkodzeniu strukturalnym bieganie pogłębia problem. Przy dolegliwościach przeciążeniowych zwykle modyfikuje się objętość i nawierzchnię treningu zamiast całkowicie go przerywać. Decyzję warto podjąć po konsultacji.
Konsultacja ortopedyczna w Łodzi
W Mizmed przyjmujemy pacjentów z dolegliwościami kolana, wykonujemy badanie kliniczne i USG stawu podczas jednej wizyty, a w uzasadnionych przypadkach kwalifikujemy do iniekcji dostawowych lub dalszej diagnostyki. Szczegóły znajdziesz na stronie konsultacji ortopedycznej.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku dolegliwości skontaktuj się z lekarzem.